Birincisi: Bu kelimeden maksat, insan ve cinlerin azgın ve sapkınlarıdır ki, İbn Abbas (radıyallâhu anh) bu görüştedir. Bir rivayete göre Atâ, Mücahid, Hasan ve Katade gibi büyük imamlar da bu görüşü paylaşırlar.96 Onlara göre hem cinlerden hem de insanlardan şeytanlar vardır. Cinnî şeytanlar, mü’min insanları kendilerine uyduramayınca insî şeytanlara giderler ve bunları o mü’minler üzerine salarlar. Bu hususu teyit eden şöyle bir hâdiseden bahsederler:
Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem), Ebû Zerr’e (radıyallâhu anh) sorar: “İnsî ve cinnî şeytanların şerrinden Allah’a sığındın mı?” Hz. Ebû Zerr de bu suale, yine bir sual ile karşılık verdi: “İnsanlardan da şeytan var mı?” Allah Resûlü cevabında: “Evet, hem de onlar cinnî şeytanlardan daha da şerirdirler.” buyurur.97
İkincisi: شَيَاطِينَ (Şeyâtîn), insî ve cinnî şeytanlardır vebunlar İblis’in evlâtlarıdır. İblis, evlâtlarını iki gruba ayırmış, bunlardan bir kısmını insanlara karşı, diğer kısmını da cinlere karşı vazifelendirmiştir ki, bunlar vazifeli oldukları saha itibarıyla bu ismi almışlardır.98
Aslında bu iki mânâ arasında ciddî ve neticeye tesir eden bir ayrılık olmamakla beraber, birinci rivayet her hâlde âyetin zâhirî mânâsına daha uygun düşmektedir ki, âlimlerin ekserisi bu birinci mânâyı tercih etmişlerdir. Ayrıca bu hususu teyit eden, Efendimiz’den (sallallâhu aleyhi ve sellem) mervi birçok rivayet de mevcuttur. Bu cümleden olarak, Allah Resûlü (sallallâhu aleyhi ve sellem) bir hadis-i şeriflerinde: “Sizden biriniz namaz kılarken, önünden herhangi bir kimsenin geçmesine müsaade etmesin, gücü yettiği nispette ve en uygun şekilde ona mâni olmaya çalışsın. Yine de inat edip önünüzden geçmek isterse onunla dövüşsün, çünkü o Şeytan’dır.”99 buyururlar.
Dipnotlar
- 96 Fahreddin Râzî, Mefâtîhu’l-ğayb 13/154; Âlûsî, Ruhu’l-meânî 8/5.
- 97 Ahmed İbn Hanbel, el-Müsned 5/178.
- 98 Fahreddin Râzî, Mefâtîhu’l-ğayb 13/154; Âlûsî, Ruhu’l-meânî 8/5.
- 99 Buhârî, salât 100; bed’ü’l-halk 11; Müslim, salât 258, 259, 260; Ebû Dâvûd, salât 107; Nesâî, kasâme 48.