Birinci Remiz

Hayy ve Muhyî isimlerinin en büyük cilvelerinden olan “Hayat nedir? Mahiyeti ve vazifesi nelerdir?” sorusuna bir fihrist gibi, özetle cevap şudur:

• Hayat, şu kâinatın en mühim gayesi…

• En büyük neticesi…

• En parlak nuru…

• En latif esası…

• Gayet süzülmüş bir özü…

• En mükemmel meyvesi…

• En yüksek kemâli…

• En eşsiz güzelliği…

• En güzel süsü…

• Hem vahdet sırrı…

• Hem birlik bağı…

• Hem kemâlâtının kaynağı…

• Hem sanat ve mahiyet bakımından en harika bir ruh sahibi…

• Hem en küçük bir varlığı bir kâinat hükmüne geçiren mucizevî bir hakikati…

• Hem âdeta kâinatı küçük bir canlıya sığdırır gibi, koca kâinatın bir çeşit fihristini o canlıda göstermekle beraber, onu pek çok varlıkla münasebetli, küçük bir kâinat hükmüne geçiren harika bir kudret mucizesidir.

• Hem hayat, küçük bir cüzü en büyük bir küll kadar büyüten ve bir ferdi küllî bir âlem hükmüne geçiren, kâinatı rubûbiyet yönünden bölünmez, ortak kabul etmez yekpare bir bütün hükmünde gösteren fevkalâde harika ilahî bir sanattır.

• Hem kâinatın mahiyetleri içinde Hayy ve Kayyûm Zât’ın varlığının vücûbiyetine,³³ birliğine ve birliğinin her bir varlıkta tek tek görülmesine şehadet eden delillerin en parlağı, en aşikârı ve en mükemmelidir.³⁴