İkinci Bölüm Kaza – Kader Münasebeti

Kaza ve kaderin çeşitli yönleri vardır. Bunları dört ana grupta toplamak mümkündür:

1. İlm-i İlâhî’ye bakan yönüyle kaza ve kader.

2. Kitabete bakan yönüyle kaza ve kader.

3. Meşîet-i İlâhiye (Allah’ın dilemesi) açısından kaza ve kader.

4. Yaratma açısından kaza ve kader.

Bu dört esasa teferru eden birbiri içine girmiş birçok mesele daha vardır. Ancak mevzuu şematiğe boğmamak için onları da ayrı maddeler hâlinde sıralamaktan sarf-ı nazar ediyoruz. Şimdi sırasıyla bu dört ana esası ele alıp kaza ve kader meselesini tahlil etmeye çalışalım:

1. İLM-İ İLÂHÎ AÇISINDAN KAZA VE KADER

Bu mevzua bir hadis-i şerifle başlamak istiyorum. Yukarıda da geçen bu hadiste Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem): “Sizden hiç kimse yoktur ki, Cennet ve Cehennem’deki yeri bilinmiş olmasın.”¹ buyuruyor.

Demek oluyor ki, daha insan yaratılmadan, Cenâb-ı Hak, insanın Cennetlik mi, yoksa Cehennemlik mi olduğunu biliyor. Şimdi ilim açısından kaza ve kader meselesinin farklı bir açıklamasını arz edelim: