Allah Ve Ulûhiyet Hakikati

Ne ulûhiyet ne de rubûbiyet asla şerik kabul etmez; “Mâbud-u bi’l-hak” bir tanedir; bizim müşâhede ettiğimiz değişik şe’n, hâl ve keyfiyyât ise, o Müsemmâ-i Akdes’in muhtelif isim ve sıfatlarının farklı tecellîlerinin televvününden ibarettir. Hakikat-i Hak, her türlü keyfiyet ve kemmiyet ifade eden hususlardan müberrâ olduğu gibi cevher ve araz da değildir; cismaniyete ait avârız ve nekâisten de münezzehtir. İbrahim Hakkı Hazretleri, akaid-i hakka-i islâmiyeyi nazmen ifade ettiği manzumesinde bu hususu ne hoş seslendirir:

“Bulunmaz Rabbimin zıddı ve niddi, misli âlemde,

Ve suretten münezzehtir, mukaddestir Teâlallah.

Şerîki yok, berîdir doğmadan doğurmadan ancak,

Ehaddir, küfvü yok, ‘İhlâs’ içinde zikreder Allah.

Ne cism u ne arazdır, ne mütehayyiz ne cevherdir

Yemez, içmez, zaman geçmez berîdir cümleden Allah.

Tebeddülden, tagayyürden, dahi elvân u eşkâlden,

Muhakkak ol müberrâdır budur selbî sıfâtullah.

Ne göklerde ne yerlerde, ne sağ u sol ne ön ardda,

Cihetlerden münezzehtir ki hiç olmaz mekânullah.”

Evet o, ne bir cisim ne cevherdir, ne tecezzi ve inkısamı söz konusu olan bir küll ve küllî ne bunlara ait bir cüz ve cüz’î ne de yarattıklarını hatırlatan bir şekil, suret ve mahiyettedir; O, bütün bunların hepsinden berî öyle bir Evvel ü Âhir ve bir Zâhir u Bâtın’dır ki, zuhurunda bâtınlardan daha bâtın, istitârında da zâhirlerden daha zâhirdir. İş ve icraatında bizzat temas ve mübâşeret söz konusu olmadığı gibi makasıd-ı sübhaniyesini ifade buyururken de âzâ ve cevârihten münezzehtir.