Herkes kendi çerçevesinde kâmildir ve kemali de onun istidat ve mârifet gayretiyle mebsuten mütenasip’tir (doğru orantılı). Evet, bütün kâmil insanlarda beyan ve burhanın yanında irfan da önemli bir derinlik ve zenginliği teşkil etmektedir. Bu hususlardan herhangi birindeki bir kusur, kemal adına da ciddî bir eksiklik sayılır. Kur’ân ve Sünnet temel yörünge; mantık ve akılla istidlâl, beyana bağlı bu konunun bir burhan ayağı; irfan ise, böyle bir istikametin semeresidir.
Son söz:
“ Savm u salât u hac ile zahid işin biter sanma
İnsan-ı kâmil olmaya lâzım olan irfan imiş.”
(Niyazi)
يَا رَبَّنَا يَا سَيِّدَنَا وَيَا غَايَةَ رَغْبَتِنَا، أَسْأَلُكَ يَا اَللّٰهُ أَنْ لَا تَشْوِيَ خَلْق۪ي بِالنَّارِ،11
نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنْ عَذَابِ النَّارِ، نَعُوذُ بِاللّٰهِ مِنَ الْفِتَنِ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ،12
وَصَلِّ وَسَلِّمْ عَلٰى سَيِّدِنَا وَشَف۪يعِ ذُنُوبِنَا مُحَمَّدٍ وَعَلٰى اٰلِه۪ وَأَصْحَابِه۪ كُلَّ مَا اخْتَلَفَ الْمَلَوَانِ وَتَعَاقَبَ الْعَصْرَانِ وَكَرَّرَ الْجَد۪يدَانِ وَاسْتَقْبَلَ الْفَرْقَدَانِ.
Dipnotlar
- 11 el-Hâkim, el-Müstedrek 1/729; el-Beyhakî, ed-Daavâtü’l-kebîr 1/154.
- 12 Müslim, cennet 63; İbn Ebî Şeybe, el-Musannef 6/17, 7/456.
326