E. “er-rahmâni’r-rahîm” Âyeti

a. Rahmân ve Rahîm İsimlerinin Tekrar Zikredilmesinin Hikmetleri

Besmele’de zikri geçen şu iki isim Fatiha’da tekrar zikrediliyor. Bunda da şu hikmetler düşünülebilir:

Birincisi: Mesele, fıkıh açısından ele alınırsa; Besmele Fatiha’nın bir âyeti olmadığını işaretle böyle denilmiştir. Ve dolayısıyla, bu isimlerin burada zikri tekrar değildir.

İkincisi: Meseleye hikmet yönüyle bakacak olursak; sonsuz ve sınırsız isimlerin sahibi olan Allah (celle celâluhu) kendini evvelâ “Allah” ismiyle tanıttıktan sonra bu isimlerle insanın imdadına yetişiyor. Zira Zât-ı Ulûhiyet’in bütün kâinatta görülen vâhidiyet tecellîsini bir beşerin anlayıp idrak etmesi imkânsızdır. İşte bu azameti ve aklı boğan keyfiyetteki tecellîyi anlattıktan sonra, her ferdin kendi aynasında görüp kavrayabildiği tecellîlerini nazara vererek O’nun sonsuz rahmeti zikredilmiştir. Bu isimlerin zikriyledir ki, insan kendi ruh aynasında kâinatı ve kâinatın delâlet ettiği Zât-ı Ulûhiyet’in mânâsını anlar.

Üçüncüsü: Bir başka yönüyle de, اَللّٰهُ lafzından sonra bu iki ismin anılması, sakındırma ve korkutmadan sonra, teşvik ve rağbet verme mânâsını taşımaktadır. Zaten, Kur’ân-ı Kerim’de, nerede bir terhib (sakındırma) varsa hemen bir terğib (rağbet verme) ve nerede terğib zikredilirse ardından onu bir terhib takip eder. Bu bir âdet-i ilâhîdir.

“Kullarıma haber ver. Ben Gafûr ve Rahîm’im. Ve yine haber ver. Benim azabım can yakıcı bir azaptır.”¹ âyeti bu meseleyi en güzel şekilde bir arada ifade etmektedir.