Ben de baktım ve iman gözüyle gördüm ki: Bir zerrecik olan varlığım, her müminin varlığı gibi sonsuz bir Varlığın aynası, sınırsız bir inkişaf ile daimî bir varlık kazanmaya vesile ve kendinden daha kıymetli, bâki, çeşitli varlıkları meyve veren bir hikmet kelimesidir. O’na bağlılığım yönüyle bir an yaşamamın, ebediyen var olmak kadar kıymetli olduğunu ilmelyakîn gördüm. Çünkü iman şuuru ile vücudumun Vâcibü’l-Vücud’un eseri, sanatı ve cilvesi olduğunu anlayıp korku veren kuruntulardan, sayısız ayrılıktan ve bunların elemlerinden kurtuldum; Cenâb-ı Hakk’ın mahlûkatla, bilhassa canlılarla alâkalı fiil ve isimleri sayısınca, kardeşlik bağlarıyla münasebet kurduğum bütün sevdiğim varlıklarla, geçici bir ayrılık içinde daimî bir kavuşmanın var olduğunu bildim. İşte iman ve imandaki bağ ile benim varlığım da her mümin gibi, sayısız varlığın, mahiyetinde ayrılık elemi bulunmayan nurlarını kazanır, kendi gitse de onlar arkada kaldığından kendisi kalmış gibi memnun olur.

Sözün Özü: Ölüm ayrılık değil, bir kavuşma ve mekân değiştirmedir; bâki bir meyveyi sümbül vermektir.

Beşinci Mertebe

Yine bir zaman hayatım çok ağır şartlar altında sarsıldı, dikkatimi ömrüme ve hayatıma çevirdim. Gördüm ki: Ömrüm koşarak gidiyor, ahirete yaklaşmış; hayatım da baskılar altında sönmeye yüz tutmuş. Halbuki Hayy ismine dair risalede izah edilen, hayatın mühim vazifeleri, büyük meziyetleri ve kıymetli faydaları böyle çabuk sönmeye değil, uzun yaşamaya lâyıktır, diye kederle düşündüm. Yine rehberim olan ⁷³حَسْبُنَا اللّٰهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ ayetine müracaat ettim. Dedi ki: “Hayata, sana onu veren Hayy-ı Kayyûm’a göre bak!”

Ben de öyle baktım, gördüm ki: Hayatımın bana bakan yönü bir ise, o Hayy ve Kayyûm Zât’a bakan yönleri yüzdür; bana ait neticesi bir ise Yaratıcıma ait neticeleri bindir. Şu halde Allah’ın rızası dairesinde bir an yaşamak yeter, uzun zaman istemez.

Bu hakikat dört meseleyle beyan ediliyor. Ölü olmayanlar veyahut diri olmak isteyenler, hayatın mahiyetini, hakikatini ve hukukunu o