Evet, bazı hastalıklar eğer ölümle neticelense insanı manevî şehit kılar, şehadet gibi bir velilik derecesine yükselmeyi sağlar. Mesela çocuk doğurmanın yol açtığı hastalıklarla,²⁰ karın sancısıyla, boğularak, yanarak veya vebadan vefat edenler manevî şehit olduğu gibi, çok mübarek hastalıklar var ki, ölümle neticelenirse insana velilik makamını kazandırır.²¹ Hem hastalık, dünya aşkını ve alâkasını azalttığından, ehl-i dünya için gayet elem verici ve acı olan vefat ile dünyadan ayrılığın kederini hafifletir, bazen de onu sevdirir.

On Altıncı Deva

Ey sıkıntıdan şikâyet eden hasta! Hastalık, insanlar arasında çok mühim ve güzel olan hürmeti ve merhameti telkin eder. Çünkü insanı, yalnızlığa ve merhametsizliğe sevk eden istiğnadan kurtarır. ²²إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغٰى۝أَنْ رَاٰهُ اسْتَغْنٰى sırrıyla, sağlık ve afiyet içinde müstağni bir nefs-i emmare, hürmete değer kardeşliklere karşı hürmet hissetmez, merhamete ve şefkate lâyık olan musibete düşmüşlere ve hastalara merhamet duymaz. Ne zaman hastalansa, aczini ve fakrını o zaman anlar, hürmete lâyık olan, ziyaretine gelen veya kendisine yardım eden mümin kardeşlerine hürmet gösterir. Kendi cinsine karşı acıma hissinden gelen insanî şefkat ve İslam’daki en mühim hasletlerden olan merhametle, musibete uğramışları nefsine kıyaslar, onlara tam mânâsıyla acır, elinden gelse yardım, hiç olmazsa dua eder. Keyiflerini sormak için –şer’i bakımdan sünnet olan– ziyaretlerine gider, sevap kazanır.²³

On Yedinci Deva

Ey hastalık yüzünden hayır yapamamaktan şikâyet eden hasta! Şükret, hastalık sana hayırların en hâlisinin kapısını açar. Hastalık,