2. Beytülmâl-i Mutlak

Beytülmâl-i mutlak ise, aynı olmasa da bazı fonksiyonları itibarıyla Merkez Bankasına benzer. O, Müslümanların hazinesi ve devlet parasının terâküm ettirildiği yerdir. Merkez Bankasından farkı, para basmaması ve faiz muamelesi yapmamasıdır.

Burası aynı zamanda ganimet, cizye ve haraçların da toplandığı bir merkezdir. Devlet hem kendi hem de Müslüman fertlerin ihtiyaçlarını oradan karşılar. Beytülmâl-i mutlakın, Müslümanlığı zarara uğratacak hiçbir icraatı yoktur. Dahası, Müslümanların paralarını oraya yatırıp değerlendirmeleri de söz konusudur.

3. Beytülmâl-i Âmme ve Görevleri

Beytülmâlin üçüncü bölümü ‘Beytülmâl-i Müslimîn’ de denilen Beytülmâl-i âmmedir. Bazı fakihlere göre ‘Müslimîn’ (Müslümanlar) sözü, ‘âmme’ (kamu, herkes) mânâsını da ihtiva etmektedir.

Durum böyle olunca, Hıristiyan ve Yahudiler de zimmî olarak bu beytülmâle müracaat etme hakkına sahiptirler. Beytülmâle müracaat eder, oradan icabında maaş alabilir ve geçimlerini temin ederler.

Beytülmâl-i âmme başlı başına ayrı bir hazine hüviyetinde çalışır. Ona bugünkü mânâsıyla ‘maliye’ demek de mümkündür. Ancak günümüz maliyesinin ona kıyasla çok eksik yanlarının olduğu da unutulmamalıdır. Beytülmâl-i âmme daha cevval, daha seyyal, daha aktif ve daha işlektir.

Ayrıca zekât ve diğer vergiler de burada toplanır. Devlet piyasaya bununla vaziyet eder ve fiyat istikrarını bu merkezle sağlar. Enflasyon ve fiyatlarda aşırı düşmeyi (deflasyon) bununla önler. İçte ve dışta bir kısım spekülasyonların önüne bununla geçer.