İkinci Bölüm Ekonomik Yapı

A. EKONOMİK SİSTEMLER

İslâmî meselelerin doğru olduğunu ispat için, İslâm dışı sistemlerin analiz ve mukayeselerine ihtiyaç olmasa gerek. Zira Kur’ân kendi kendini anlatmaya kâfidir. Başka anlayış ve anlatışların birer payanda gibi kullanılması ve Kur’ân’ın bunlarla izah edilmeye çalışılması doğrusu gönlüme sakil ve ağır geliyor.

Ancak bazen, bir kısım bâtıl sistemlerde de aklın hikmet-i vücuduna bağlı bir hakikat dânesi bulunabilir. Ne var ki bu sistem, bulduğu o hakikatin bir cüz’ü iken ifrat veya tefrite düşerek kendisini o hakikatin bütünü kabul eder.

Bunun gibi, bir başka sistem de yine hakikatin başka bir yönünü keşfetmiştir. Tabiî o da aynı ifrat veya tefritin kurbanı olur, hakikati ararken gider bâtıla saplanır. İşte bâtıl sistemlerdeki bu yönleri alıp değerlendirme ve bu mevzuda sırat-ı müstakîmi şerh ve izah etme sadedinde bazı mukayeselere girmede mahzur olmasa gerek.

Şu kadar var ki, böyle mukayeseleri ulu orta ve her zaman kullanmak da doğru değildir. Bu mülâhazalar çerçevesinde, hiç de istekli olmadığım hâlde, sırf zaruretlerin zorlamasıyla, bugünkü iktisadî sistemlerle İslâm’ın iktisadî yapısı arasında, teferruata girmeden, çok kısa olarak bazı mukayeselerde bulunmak istiyorum.

Gayemiz o bâtıl sistemleri nazara vermek olmadığı için, ancak söylemek zorunda kaldığımız miktarda bazı bilgiler aktaracağım. Bununla beraber, yine de böyle bir mukayeseye ihtiyaç duyduğumun hacaletini üzerimden atamıyorum; atamıyor ve okuyucumun müsamahasına ve Rabbimin affına sığınıyorum.

Evvelâ bu sistemleri iki ana gruba ircâ etmede fayda var: Kapitalizm ve komünizm.

Liberalizm, kapitalizme dahildir. Sosyalizm ve kolektivizm ise komünizmin içinde değerlendirilebilir.

Evvelâ, bu iki ana gruba geçmeden evvel diğerleri hakkında kısaca ve ansiklopedik bir malumat aktarmada fayda mülâhaza ediyoruz.