yüzün gayet parlak bir ehadiyet mührü olduğunu ispat eder. Her bir sima, yüzlerce yönden bir Sâni-i Hakîm’in varlığına şahitlik ve birliğine işaret ettiği gibi, bütün yüzlerde birden görünen mühür, her şeyin Hâlık’ına mahsus olduğunu akıl gözüne gösterir.
Ey inkârcı! Hiçbir şekilde taklidi mümkün olmayan, yüzlerdeki şu tek tek damgaları ve bütününün gösterdiği parlak Samediyet mührünü hangi tezgâha havale edebilirsin?
Üçüncü Pencere
Yeryüzünde dört yüz bin farklı topluluktan oluşan bütün hayvan ve bitki türlerinin ordusu, apaçık görüldüğü gibi, ayrı ayrı erzakları, suretleri, silahları, elbiseleri, talimat ve terhisleriyle, tam bir ölçü ve düzen içinde hiçbir şey unutulmadan, şaşırılmadan idare ve terbiye edilir. Bu öyle bir mühürdür ki, o Vahid ve Ehad Zât’ın güneş gibi parlak bir mührü olduğu şüphe kabul etmez. Sınırsız bir kudret, kuşatıcı bir ilim ve sonsuz bir hikmet sahibinden başka kimin haddine ki, şu son derece harika idareye karışsın. Çünkü birbiri içine girmiş, karmaşık olan türlerin, milletlerin hepsini birden idare ve terbiye edemeyen, onlardan birine bile karışsa elbette karıştıracaktır. Halbuki فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَى مِنْ فُطُورٍ ayetinin sırrıyla, kâinatta hiçbir karışıklık alâmeti yoktur. Demek ki hiçbir parmak karışamıyor.
Dördüncü Pencere
Kabiliyetlerinin diliyle bütün tohumlar, fıtrî ihtiyaç diliyle bütün hayvanlar ve çaresizlik diliyle bütün çaresizler tarafından edilen duaların makbul oluşudur.
İşte bu sonsuz duaların her birinin açıkça görüldüğü üzere kabulü ve cevaplanması, O’nun vücûbiyetine ve birliğine şahitlik ve işaret ettiği gibi, hepsi birden, büyük bir ölçekte, apaçık bir şekilde, sonsuz merhamet ve kerem sahibi, bütün dualara cevap veren bir Hâlık’ın varlığını gösterir, O’na baktırır.
Dipnotlar
- Haşiye: Hatta o canlı türlerinden bir kısmı var ki, bir senedeki fertleri, Hazreti Âdem zamanından kıyamete kadar yaratılan bütün insanların sayısından fazladır.
- “Çevir de bak gözünü, görebilir misin bir kusur?” (Mülk sûresi, 67/3)
- Bkz. En’âm sûresi, 6/63; İsrâ sûresi, 17/67; Neml sûresi, 27/62.