sokuyorsunuz. Çünkü inancı sarsılmış, ahlâkı bozulmuş yüz günahkârın idaresi ve onlar arasında düzeni sağlamak, binlerce salih mümini idare etmekten daha zordur.

İşte bu esaslardan dolayı Müslümanlar, dünyaya ve hırsa teşvik edilmeye muhtaç değildir. İlerleme ve asayiş bununla sağlanmaz. Onlar mesai tanzimine, aralarında emniyetin tesisine ve yardımlaşma düsturunun kolaylıkla uygulanmasına muhtaçtır. Bu ihtiyaç da dinin mukaddes emirleriyle, takvayla, kulluktaki ciddiyet ve sağlam duruşla yerine getirilir.

Sekizinci Nota

Ey çalışma ve ameldeki lezzeti ve saadeti bilmeyen tembel insan! Şunu bil ki: Cenâb-ı Hak, kusursuz keremiyle hizmetin mükâfatını onun içine yerleştirmiştir. Amelin ücretini, yine onun içine koymuştur. İşte bu sırdan dolayı varlıklar, hatta bir bakıma cansız şeyler dahi tabiat kanunları denilen hususi vazifelerinde, tam bir şevk ve bir çeşit lezzetle Cenâb-ı Hakk’ın emirlerine uyar. Arıdan, sinekten, tavuktan tut güneşe ve aya kadar her şey vazifesini tam bir lezzet içinde yapıyor. Demek hizmetlerinde bir lezzet var ki, akılları olmadığı için sonunu ve neticelerini düşünmeden vazifelerini mükemmelce yerine getiriyorlar.

Soru: Canlıların lezzet duyması mümkündür fakat cansız varlıklarda şevk ve lezzet nasıl olabilir?

Cevap: Cansız varlıklar kendileri için değil, Cenâb-ı Hakk’ın onlarda tecelli eden isimleri hesabına bir şeref, makam, kemâl, güzellik, intizam ister ve ararlar. Yaradılıştan gelen o vazifelerini yerine getirmekle Nurlar Nuru olan Allah’ın isimlerine birer ayna hükmüne geçtiklerinden nurlanır, mertebe kazanırlar.

Mesela, nasıl ki bir damla su ya da zerre kadar bir cam parçası aslında parıltısız, kıymetsizken, saf kalbiyle yüzünü güneşe çevirse onun bir çeşit aynası olur, senin yüzüne de tebessüm eder. İşte aynı şekilde, zerreler ve varlıklar da mutlak cemâl ve kemâl sahibi Zât-ı Zülcelâl’in isimlerine, vazifelerini sevmeleri yönüyle ayna olur, damla ve cam zerresi olmak gibi gayet basit bir dereceden yüksek bir tecelli ve nurlanma mertebesine çıkarlar. Madem vazifeleri yönüyle gayet nuranî