يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمٓاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ مَعَكُم أَيْنَمَا كُنْتُمْ وَاللّٰهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ²⁸²

وَقُلِ الْحَمْدُ لِلّٰهِ سَيُرِيكُمْ اٰيَاتِه۪ فَتَعْرِفُونَهَا وَمَا رَبُّكَ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ²⁸³

bu gök gürlemesi gibi sedalarıyla tabiat fikrini doğuran gafleti dağıtır.

İşte Kur’an’ın baştan başa kâinata bakan ayetleri şu esas üzerinedir. Dünyanın hakikatini olduğu gibi açar, gösterir. Yalnızca kendisine bakan yönüyle dünyanın ne kadar çirkin olduğunu bildirerek insanın yüzünü ondan çevirir. Dünyanın Yaratıcısına bakan güzel yüzünü gösterir, insanın bakışını O’na yöneltir. Hakiki hikmeti ders verir. Kâinat kitabının mânâlarını öğretir, onun harf ve nakışlarıyla gereğinden fazla ilgilenmez. Sarhoş felsefe gibi çirkine âşık olup, dünyanın hakiki mânâsını unutturup insanların vaktini kâinat kitabının harf ve nakışlarıyla, boş şeylerle ziyan etmez.

Üçüncü Işık

İkinci Işık’ta insan aklının eseri olan faydasız felsefenin Kur’an hikmeti karşısında kıymetsizliğine ve Kur’an’ın mucizeliğine işaret ettik. Şimdi bu kısımda, Kur’an’ın talebeleri olan asfiya ve evliya ile felsefecilerin nurlu kısmı olan İşrâkiye filozoflarının hikmetlerinin Kur’an’ın hikmeti karşısında derecesini gösterip Kur’an’ın bu yöndeki mucizeliğine kısaca işaret edeceğiz.

İşte Kur’an-ı Hakîm’in yüceliğine en doğru bir delil, hakkaniyetine en açık bir işaret ve mucizeliğine en kuvvetli bir alâmet şudur:

• Kur’an, Cenâb-ı Hakk’ın birliği hakikatini bütün kısımlarıyla,

bütün mertebeleriyle, bütün gerekleriyle muhafaza ederek bildirir.

• Hem bütün yüce, ilahî hakikatleri bir dengeyle muhafaza eder. • Hem Cenâb-ı Hakk’ın bütün isimlerinin gerektirdiği hükümleri