Cevap: Çekirge gibi bir âfet, bir mevsimde çok fazla bulunur. Mevsim değiştikçe, memleketi istila eden o kalabalık sürülerin hakikati, birkaç tanesinde saklanıyor. Zamanı gelince, Allah’ın emriyle o çekirgelerden aynı afet yine başlar. Âdeta onların bağları inceliyor, kopmuyor; mevsimi gelince yine ortaya çıkıyorlar. Aynen öyle de, bir zaman dünyayı altüst eden o topluluklar, Cenâb-ı Hakk’ın izniyle, mevsimi geldiği vakit medeniyeti darmadağın edecekler. Fakat onları harekete geçiren şey başka bir surette ortaya çıkar.

لَا يَعْلَمُ الْغَيْبَ إِلَّا اللّٰهُ³⁵

Dokuzuncu Asıl

İmana dair meselelerden bir kısmının neticeleri, şu sınırlı ve dar âleme; bir kısmı da geniş ve mutlak olan ahiret âlemine bakar. Amellerin fazilet ve sevabına dair hadis-i şeriflerin bir kısmı, hem şevklendirmek hem korkutmak için belâgatli bir üslûp taşıdığından, dikkatsiz insanlar onları mübalâğalı zannetmişler. Halbuki hepsi hakkın ta kendisi ve hakikat kaynağı olduğundan, içlerinde aldatma ve mübalâğa yoktur. Mesela, insafsızların zihnini en çok kurcalayan şu hadistir:

لَوْ وُزِنَتِ الدُّنْيَا عِنْدَ اللّٰهِ جَنَاحَ بَعُوضَةٍ مَا شَرِبَ الْكَافِرُ مِنْهَا جُرْعَةَ مٓاءٍ³⁶

–veya denildiği gibi– meal-i şerifi: “Dünyanın, Cenâb-ı Hakk’ın katında bir sinek kanadı kadar kıymeti olsaydı, kâfirler ondan bir yudum su içemezdi.” Hadisin hakikati şudur: عِنْدَ اللّٰهِ tabiri, “bekâ âleminden” demektir. Evet, bekâ âlemindeki bir sinek kanadı kadar nur, madem ebedîdir, o halde yeryüzünü dolduracak geçici bir nurdan daha çoktur.³⁷ Demek, koca dünyanın, bir sinek kanadıyla değil; herkesin kısacık ömrüne yerleşen hususi dünyasının, bekâ âlemindeki bir sinek kanadı kadar daimî ilahî feyz ve ihsanla kıyaslanamayacağı mânâsına gelir.