Mesela, وَالشَّمْسِ وَضُحٰيهَا ayetindeki yemin, On Birinci Söz’deki muhteşem temsilin esasına işaret eder. Kâinatı bir saray, bir şehir suretinde gösterir.
Hem يٰسۤوَالْقُرْاٰنِ الْحَكِيمِ ayetlerindeki yeminle Kur’an, i’cazının kutsîliğini ve üzerine yemin edilecek derecede bir hürmete lâyık olduğunu hatırlatır.
, فَلآ أُقْسِمُ بِمَوَاقِعِ النُّجُومِوَإِنَّهُ لَقَسَمٌ لَوْ تَعْلَمُونَ عَظِيمٌوَالنَّجْمِ إِذَا هَوٰى ayetlerindeki yeminler, yıldızların kaymasıyla, vahye şüphe düşürmemek için cin ve şeytanların gayba dair haberlerden alâkalarının kesilmesine işarettir. Bununla beraber, dehşetli büyüklükteki yıldızları kusursuz bir intizamla yerlerine yerleştirmekteki ve gezegenleri hayret verici bir şekilde döndürmekteki kudretin muazzamlığını ve hikmetin mükemmelliğini hatırlatıyor.
, وَالْمُرْسَلَاتِوَالذَّارِيَاتِ ayetlerinde, havanın dalgalanması ve çekip çevrilmesindeki mühim hikmetleri hatıra getirmek için rüzgârları yönetmekle vazifeli meleklere yemin edilerek tesadüf zannedilen unsurların çok ince hikmetlerinin bulunduğuna ve onların mühim vazifeler gördüğüne dikkat çekiliyor ve bunun gibi...
Her mevkinin ayrı birer nüktesi ve faydası vardır. Vakit müsait olmadığı için yalnız وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ yeminindeki pek çok nükteden birine kısaca işaret edeceğiz. Şöyle ki:
Cenâb-ı Hak, incir ve zeytine yemin ile kudretinin yüceliğini, rahmetinin kusursuzluğunu ve büyük nimetlerini hatırlatıyor. Esfel-i sâfilîn tarafına, yani aşağıların aşağısına giden insanın yüzünü o taraftan çevirip şükür, fikir, iman ve salih amel ile ta âlâ-yı illiyyîne, yani yüceler yücesi mertebeye kadar mânen yükselebileceğine işaret ediyor. Nimetler içinde incir ve zeytinin seçilmesinin sebebi, o iki meyvenin çok mübarek ve
Dipnotlar
- “Yemin olsun güneşe ve parlak aydınlığına.” (Şems sûresi, 91/1)
- “Yâsîn. Hikmetli Kur’an’a andolsun.” (Yâsîn sûresi, 36/1-2)
- İ’caz: Mucize derecesinde benzersiz söz. Benzerinin yapılması mümkün olmadığı için herkesi şaşırtıp aciz bırakma.
- “Kayan yıldıza yemin olsun ki!” (Necm sûresi, 53/1)
- “Hayır! Vakit vakit inen Kur’an’a yemin ederim ki! Eğer anlarsanız bu gerçekten büyük bir yemindir.” (Vâkıa sûresi, 56/75-76)
- “O tozutup savuran (rüzgârlara)!” (Zâriyât sûresi, 51/1)
- “İyilik için birbirinin peşinden gönderilenler hakkı için!” (Mürselât sûresi, 77/1)
- “Yemin olsun İncir’e ve Zeytin’e..” (Tîn sûresi, 95/1)