İkinci yüzü: Ahirete bakar, ahiretin ve cennetin tarlasıdır, rahmetin çiçek bahçesidir.⁹⁸ Bu da dünyanın önceki yüzü gibi güzeldir. Kıymetsiz görülmeye değil, sevilmeye lâyıktır.

Üçüncü yüzü: İnsanın heveslerine bakan, gaflet perdesi olan ve ehl-i dünyanın hevesleri için bir oyun yeri hükmündeki yüzüdür. Bu yüz çirkindir, çünkü fânidir, geçicidir, elemlidir, aldatır.⁹⁹ Hadisteki tahkir ve hakikat ehlinin nefreti, dünyanın bu yüzünedir.

Kur’an-ı Hakîm’in kâinattan ve varlıklardan önem vererek bahsi ve onların güzelliklerini beyan etmesi ise¹⁰⁰ önceki iki yüzüne bakar. Sahabenin ve diğer Allah dostlarının rağbet ettikleri, dünyanın o iki yüzüdür.

Şimdi, dünyaya kıymet vermeyenler dört sınıftır:

Birincisi: Marifet ehlidir ki, Cenâb-ı Hakk’ı bilmeye, O’nun sevgisine ve ibadete set çektiği için dünyaya kıymet vermezler.

İkincisi: Ahiret ehlidir ki, ya dünyanın zaruri işleri onları uhrevî amellerden alıkoyduğu için ya da gözle görür derecedeki imanları ile cennetin kemâl ve güzelliklerine nispeten dünyayı çirkin gördükleri için ona kıymet vermezler. Evet, güzel bir adam Hazreti Yusuf’la (aleyhisselam) kıyaslansa yine çirkin göründüğü gibi, dünyanın ne kadar kıymetli güzelliği varsa cennetin güzelliklerine kıyasla hiç hükmündedir.¹⁰¹

Üçüncüsü: Dünyayı kıymetsiz görür, çünkü eline geçmez. Bu ise dünyaya duyulan nefretten değil, muhabbetten ileri geliyor.

Dördüncüsü: Dünyaya kıymet vermez, zira dünya eline geçer fakat durmaz, gider. O da kızar, teselli bulmak için dünyayı hor görür. “Pistir” der. Bu da dünya sevgisinden ileri gelir. Oysa dünyaya kıymet vermemenin makbul şekli odur ki, ahiret arzusundan ve marifetullaha duyulan aşktan ileri gelsin.