şeytanların vesvese ve hileleriyle onları kalbinden silme!..

Beşinci Mesele

Asya’da uyanan kavimler, milliyetçilik fikrine sarılıp Avrupa’yı her yönden aynen taklit ediyor, hatta pek çok mukaddeslerini o yolda feda ediyorlar. Halbuki her milletin kâmet-i kıymeti³⁷ başka bir elbise ister. Bir cins kumaşın bile ayrı ayrı tarzda dikilmesi gerekir. Bir kadına jandarma elbisesi, ihtiyar bir hocaya tangocu kadın kıyafeti giydirilmediği gibi, körü körüne taklit de çok defa maskaralık olur. Çünkü:

Öncelikle: Avrupa bir dükkân, bir kışla ise Asya bir tarla, bir cami hükmündedir. Bir dükkân sahibi dansa gider, bir çiftçi gidemez. Kışlanın haliyle mescidinki bir olmaz.

Hem çoğu peygamberin Asya’dan çıkması, filozofların büyük kısmının Avrupa’da gelmesi, ezelî kaderin bir işaretidir ki, Asya kavimlerini uyandıracak, yükseltecek ve idare ettirecek olan, din ve kalbdir. Felsefe ve hikmet ise dine ve kalbe yardım etmeli, onların yerine geçmemeli...

İkincisi: İslam dinini Hıristiyanlıkla kıyaslayıp Avrupa gibi dine kayıtsız kalmak pek büyük bir hatadır. Öncelikle, Avrupa dinine sahip çıkar. Başta Wilson,³⁸ Lloyd George,³⁹ Venizelos⁴⁰ gibi Avrupa’nın ileri gelenlerinin, dinlerinde papaz misali tutucu olmaları şahittir ki, Avrupa dinine sahip çıkar, belki bir yönden bağnazdır.

Üçüncüsü: İslamiyet’i Hıristiyanlıkla karşılaştırmak, geçersiz bir kıyastır, yanlıştır. Çünkü Avrupa, dininde bağnaz olduğu devirlerde medeni değildi; taassubu terk edince medenileşti. Hem din, onlarda üç yüz sene iç savaşları netice verdi; despot zalimlerin elinde avam tabakayı, fukarayı ve fikir ehlini ezmeye vasıta olduğundan, onların hepsinde dine karşı geçici bir soğukluk meydana gelmişti.

İslamiyet’te ise –tarih şahittir ki– din iç savaşa bir defadan başka sebebiyet vermemiştir. Hem Müslümanlar ne vakit dine ciddi sahip çıkmışlarsa yaşadıkları devre kıyasla yükselmiş, ilerlemişlerdir.