İşte o zaman Allah’ın rahmeti Hakîm ismini imdadıma gönderdi, bana o sanatlı varlıkların büyük gayelerini gösterdi. Yani her bir varlık, Cenâb-ı Hakk’ın öyle bir yazısıdır ki, bütün şuur sahipleri onu okuyup etraflıca düşünür, mânâsı bildirildi.

Şu gaye bana bir sene yetti. Sonra o sanattaki harikalar açığa çıktı, o gaye kâfi gelmemeye başladı. Çok daha büyük başka bir gaye gösterildi. Yani bildim ki: Her bir varlığın en mühim gayeleri Sâni’ine bakar; onların gayesi Cenâb-ı Hakk’ın sanatının mükemmelliğini, isimlerinin nakışlarını, hikmetinin süslemelerini ve rahmet hediyelerini O’nun nazarına arz etmek, güzelliğine ve kemâline bir ayna olmaktır.

Şu gaye de bana hayli zaman yetti. Sonra eşyanın sanatındaki ve var edilişindeki hayret verici faaliyet ve son derece süratli değişimler içinde kudret mucizeleri ve rubûbiyetin icraatı göründü. O zaman bu gaye de kâfi gelmemeye başladı. Belki bu gaye kadar büyük bir hikmet ve sebep de lâzımdır, diye düşündüm. İşte o vakit bana şu İkinci Remiz’deki sebepler ve gelecek işaretlerdeki gayeler gösterildi ve şüphesiz bir şekilde şu mânâ bildirildi:

Kâinattaki kudret faaliyeti ve eşyanın akıp gitmesi o kadar mânidardır ki, Sâni-i Hakîm şu faaliyetle bütün varlık türlerini konuşturuyor. Âdeta göklerde ve yerde hareket eden varlıklar birer kelime, hareketleri ise bir konuşmadır. Demek, faaliyetten ileri gelen hareketler ve yok olup gitmeler Allah’ı tesbih hükmündedir, âlemdeki faaliyet de kâinatın ve varlık türlerinin sessizce bir konuşması ve fertlerini konuşturmasıdır.

Üçüncü Remiz

Eşya, yokluğa ve hiçliğe gitmiyor; aksine, kudret dairesinden ilim dairesine geçiyor.. görünen âlemden gayb âlemine gidiyor.. değişip duran fâni âlemden nur âlemine, ölümsüzlüğe yöneliyor.

Hakikat noktasında, eşyadaki güzellik ve kemâl Cenâb-ı Hakk’ın isimlerine aittir, onların nakış ve cilveleridir. Madem o isimler bâki ve cilveleri daimîdir, elbette nakışları yenilenir, tazelenir, güzelleşir. O nakışlar hiçliğe ve yokluğa gitmiyor, belki yalnız itibarî olarak meydana çıkmaları ve suretleri değişiyor. Güzelliğe medar, berekete ve kemâle