şey mânâsını ifade eder... Dünya, ahiret fidanlarını yetiştirir... Yeryüzü, Sâni-i Kadir’in bütün kudret mucizelerini ve sanat harikalarını sergileyip gösterir... Şu fâni âlem, ebedî manzaraları meydana getiren levhaları zaman şeridine takar… Yüce Sâni’in sonsuz hikmeti ve ezelî inayeti; o imtihanın ve tecrübenin neticelerini, güzel isimlerinin tecellilerinin hakikatini, kader kalemiyle yazdığı mektupların sırlarını, birer numune olan o sanat nakışlarının asıllarını, o varlıkların vazifelerinin faydalarını, gayelerini, hizmetlerinin ücretini.. kâinat kitabının kelimelerinin ifade ettiği mânâların hakikatini, kabiliyet çekirdeklerinin sümbüllenmesini.. büyük bir mahkeme kurulmasını ve dünyadan alınmış misalî manzaraların gösterilmesini.. görünüşteki sebeplerin perdesinin yırtılmasını ve her şeyin doğrudan doğruya Hâlık-ı Zülcelâl’e teslim edilmesini gerektirir… Bu yüzden, kâinatı değişimlerin gürültüsünden, kargaşasından, fânilikten, yok olmaktan kurtarmak ve ebedîleştirmek için Cenâb-ı Hakk’ın hikmeti zıtların tasfiyesini ister… Kâinattaki değişime ve ihtilaflara sebep olan unsurları ayırmayı diler… İşte o zaman o Zât elbette kıyameti koparacak ve o neticeler için dünyayı tasfiye edecektir. Bu tasfiyenin neticesinde cehennem ebedî ve dehşetli bir suret alacak ve cehennem ehli, ⁴⁰وَامْتَازُوا الْيَوْمَ أَيُّهَا الْمُجْرِمُونَ tehdidine muhatap olacaktır. Cennet ise ebedî, muhteşem bir surete bürünecek ve içindekiler, ⁴¹سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ hitabına erişecektir.

Yirmi Sekizinci Söz’ün “Birinci Makam”ındaki ikinci soruda ispat edildiği gibi, Hakîm-i Ezelî şu iki mekânın, yani cennet ve cehennemin sakinlerine her şeyi kuşatan kusursuz kudretiyle ebedî ve sabit bir hayat verir. Onlar bozulmaya, değişime, ihtiyarlığa maruz kalmazlar. Çünkü o âlemde bunlara yol açan sebepler bulunmaz.

Dördüncü Mesele: Ölümden sonra diriliş mümkündür ve gerçekleşecektir. Evet, dünya son bulduktan sonra ahiret âlemi olarak diriltilecektir. Bu dünyayı yaratan Zât onu harap etmesinin ardından daha güzel bir surette yeniden inşa edecek, ahiretten bir menzil haline getirecektir. Başta aklı ikna eden binlerce delili içeren ayetleriyle Kur’an-ı Kerîm ve bu meselede ittifak eden semavî kitaplar buna