Keyfiyet-Kemiyet Dengesi

İrşad ve tebliğde kemiyet ve keyfiyet işin iki önemli yönüdür ve bu ikisinin arasındaki denge muhafaza edilmelidir. Fakat maalesef kemiyet itibarıyla büyüme, çok defa keyfiyetin rağmına gerçekleşir. Bu denge gözetilemediği takdirde güç ve kuvvetin artması, maddi imkânların genişlemesi, kıvam ve kalitenin düşmesine yol açabilir. Dışa doğru genişleme ve inkişafla birlikte içe doğru derinleşme de artmalıdır ki sağlıklı bir büyüme gerçekleşebilsin.İnsan bünyesi de böyledir. İnsanın sağlıklı ve mükemmel bir bünyeye sahip olabilmesi için kemiklerinin, adalelerinin, sinir sisteminin, dimağının, zihnî melekelerinin birlikte ve dengeli bir şekilde gelişmesi ve büyümesi gerekir. Kemik, sinir ve kas sistemine paralel olarak beyin mekanizması gelişmeyen bir insan kendisinden beklenen fonksiyonları yerine getiremez. Böyle birine mütekamil bir insan olarak değil, bir hilkat garibesi gözüyle bakılır.

Genişleme ve Derinleşmede Sahabe Örneği

Sahabeyi büyük yapan hususlardan biri de onların dış ve iç inkişaflarını birlikte sürdürmeleri idi. Onlar gündüzleri i’lâ-yı kelimetullah adına kendilerine düşen sorumlulukları titizlikle yerine getirirken gecelerini de namazla, niyazla, Allah karşısında iki büklüm bir vaziyette geçiriyorlardı. Bir taraftan Allah’ın adını uzak diyarlara götürme adına olağanüstü bir performans sergiliyor, diğer yandan da Kur’ân ve Sünnet’i çok iyi öğrenip kendi hayatlarında tatbik ediyorlardı. Zât-ı Ulûhiyet’e yaklaşmak için sürekli yeni yollar arıyor, O’nun rızasını elde etmek için her fırsatı değerlendiriyorlardı. Onlar bir bakıma Kur’ân için hazır hâle getirilmiş saf ve engin dimağlarını nazil olan âyetleri anlama istikametinde kullanıyor, âyetleri kendi aralarında müzakere etmek suretiyle sürekli farklı enginliklere yelken açıyorlardı. İşte bu sebepledir ki onlar sağdan soldan