Burada kısa bir parantez açarak gaye-i hayal tabirini niçin tercih ettiğimizi izah etmek istiyorum: Bilindiği gibi Üstad, gaye-i hayal tabirini tercih ediyor. Ziya Gökalp de bu manada mefkûre ifadesini kullanıyor. Bugün bu manayı karşılamak için kullanılan ‘ideal’ kelimesi, gaye-i hayal tabirinin ifade ettiği manaları ifadede cılız ve seküler kalır. Biz din için ‘ideal’ kelimesini kullanmadığımız gibi müceddit ve müçtehitlere de ‘idealist’ demeyiz. Onlar, sımsıkı vahye bağlı birer dava adamıdırlar. Semavilikleri dünyeviliklerine ağır basar. Tekvinî emirleri mütalaaları bile semaviliklerine bağlı olarak devam eder.Allah’ın rızasını, ahireti, i’lâ-yı kelimetullahı kendilerine gaye edinmiş mefkûre insanlarının, dava adamlarının dünya diye bir dertleri ve hedefleri olmamıştır. Onlar, ancak din-i mübin-i İslam’ı dengeli bir şekilde yaşayabilme adına zaruret ve ihtiyaç ölçüsünde dünyadan istifade etmişlerdir. Yeme, içme, giyinme, mal mülk sahibi olma gibi dünyaya ait işler onların gözünde arabaya konulan benzin gibidir. Arabanın hareket etmesi için benzine ihtiyacı olduğu gibi onların da gaye-i hayalleri istikametinde yürüyebilmeleri için bu tür dünyalık şeylere ihtiyaçları vardır. Yoksa onların gözünde bunların hiçbiri gönül bağlanacak, arkasından koşulacak, esas maksat yapılacak şeyler değildir.Dünyaya gönül bağlamış bir insanın gerçek anlamda dava adamı olabilmesi çok zordur. Dine hizmet etme iddiasıyla ortaya çıkan birinin, dünyevi zevklerin ve şahsi çıkarların peşine düşmesi hem kendisine duyulan güveni sarsar hem de dilinden düşürmediği dinî değerlerin küçümsenmesine yol açar. Ona düşen vazife beklentisiz olmak, istiğna ve kanaat düsturlarını kendine rehber edinmektir. Mefkûre insanı ruhun heykelini ikame etmek için yırtınır, dövünür, çalışır, çabalar. Dünya adına bir şeyler elde etmeyi düşünen biri, dine hizmet iddiasında bulunuyorsa, hizmetlere yalnızca kenarından, köşesinden katkı sağlıyor demektir.Hizmet inkişaf ederken kalb ve ruh hayatımız itibarıyla olduğumuz yerde kalırsak farkına varmadan zift kanallarına